آموزش کنترپوان

کُنْتْرْپوان یا کُنترپوئَن (به فرانسوی: *contrepoint*) اصطلاحی در تئوری موسیقی است که به توصیف ارتباط میان دو یا چند سری نت که همزمان نواخته می‌شوند و از نظر هارمونی با یکدیگر هماهنگ هستند، اما از نظر ضرب‌آهنگ و ملودی خود مستقل‌اند، می‌پردازد. کنترپوان عمدتاً در موسیقی کلاسیک غربی استفاده می‌شود و به ویژه در دوره‌های رنسانس و باروک به فراوانی دیده می‌شود.

تاریخچه کنترپوان

موسیقی کلاسیک غربی تا قرن هشتم میلادی به‌صورت یک‌صدایی اجرا می‌شد، اما از قرن نهم میلادی کم‌کم به سمت تکامل حرکت کرد و به تدریج به دوصدایی، سه‌صدایی و چندصدایی تبدیل شد که به آن کنترپوان اطلاق شد. آموزش کنترپوان در قرون گذشته، قبل از ظهور هارمونی، بر مبنای سیستم مدال انجام می‌شد که این روند در حال حاضر تغییر کرده است. ساختار کنترپوان بسته به الگوی آهنگساز می‌تواند از حداقل دو تا هشت صدا تشکیل شود و فاصله‌های مجاز شامل دوم کوچک، دوم بزرگ، سوم کوچک، سوم بزرگ، چهارم و پنجم درست، ششم کوچک، ششم بزرگ و اکتاو هستند، که طبق قوانین معین ترکیب می‌شوند. عدم رعایت این قوانین به عنوان خطا تلقی می‌شود. این ساختار شامل ترکیباتی از کنترپوان‌های «دوصدایی» تا «هشت‌صدایی» است که در آن، «کنترپوان تقلیدی» و «کنترپوان معکوس» از اهمیت ویژه‌ای در زمینه مهارت و تکنیک کنترپوان‌نویسی برخوردارند.

کنترپوان از دوران رنسانس در اروپا و به‌واسطه «مکتب فلاماند» و آهنگسازانی چون پالسترینا رونق یافت و در دوره باروک به اوج خود رسید. این تکنیک از عناصر اصلی موسیقی در آثار آهنگسازان در تمامی دوره‌ها بوده است و فرم‌های پیچیده‌ای مانند کانن و فوگ به‌عنوان مهمترین بخش‌های کنترپوان شناخته می‌شوند. با ظهور دانش هارمونی، که در آن آکوردها به‌صورت عمودی و همزمان یک ملودی واحد را همراهی می‌کنند، آهنگسازان به استفاده از هر دو شیوه و تکنیک علاقه‌مند شدند تا آثار خود را غنی‌تر سازند. در این دوره، آهنگسازانی چون یوهان سباستیان باخ به عنوان موفق‌ترین شخصیت‌ها در ترکیب هارمونی و کنترپوان شناخته می‌شوند.